این سایت در حال حاضر پشتیبانی نمی شود و امکان دارد داده های نشریات بروز نباشند
مطالعات معماری ایران، جلد ۷، شماره ۱۳، صفحات ۳۳-۴۸
عنوان فارسی جایگاه مفهوم معماری در نظام طبقه‌بندی علوم مسلمانان در سده‌های نخست هجری با تکیه بر اندیشه‌های ابونصر فارابی
چکیده فارسی مقاله از راه‌های شناخت معماری پیشامدرن جهان اسلام پرداختن به جنبه‌های معرفتی آن، از جمله نسبت معرفت‌های معماری با علوم رسمی است. حکیمان مسلمان از همان آغاز نهضت علمی در نیمۀ سدۀ دوم هجری، به طبقه‌بندی علوم عنایت کردند. این جریان در طی سده‌ها ادامه یافت. ابونصر فارابی، فیسلوف سدۀ سوم و چهارم هجری، از مهم‌ترین ایشان است و آراء او در طبقه‌بندی و مراتب علوم اثری وسیع و عمیق در طی تاریخ در سرتاسر جهان اسلام داشته است. در این مقاله، منابع مهم طبقه‌بندی علوم در نخستین برهۀ تاریخ علم در جهان اسلام، یعنی از نیمۀ سدۀ دوم تا سدۀ پنجم، را با تکیه بر اندیشه‌های ابونصر فارابی بررسی می‌کنیم. در این بررسی، با اتکا بر فنون تاریخ مفهومی، مفهوم معماری را با هر واژه و هر نحو دسته‌بندی، در این متون می‌جوییم و جایگاه آن را در نسبت با دیگر علوم روشن می‌کنیم. به این منظور، پس از مرور تاریخ طبقه‌بندی علوم در جهان اسلام و معرفی منابع اولیۀ این تحقیق ــ یعنی شش کتاب اصلی طبقه‌بندی علوم در سده‌های نخست ــ مواضع ظهور مفهوم معماری را نشان می‌دهیم. آشکارترین مفهوم در این منابع که در دایرۀ مفهومی معماری می‌گنجد «صناعت بنا»ست. علاوه بر فارابی، اخوان الصفا بیش از دیگران دربارۀ صناعت بنا، در زمرۀ صناعات مدنی عملی، سخن گفته و نسبت آن را با علوم و صناعات نشان داده‌اند. فارابی از صناعتی دیگر به نام «صناعت ریاست بنا» و رابطۀ آن با صناعت بنا یاد کرده است. پاره‌ها و شئونی از معماری نیز در علومی چون حیل و مساحت و نقل میاه پراکنده است. پس از اخوان، توجه حکما به صناعات، از جمله معماری، افول کرد.
کلیدواژه‌های فارسی مقاله معماری اسلامی، صناعت معماری، تاریخ مفهومی معماری، طبقه‌بندی علوم، سده‌های نخست اسلامی، فارابی،
عنوان انگلیسی Position of Architecture in the Muslim Classification of Sciences during the First Islamic Centuries: with an Emphasis on Fārābi’s Thought
چکیده انگلیسی مقاله One of the ways of studying architecture in the premodern Islamic world is to approach it epistemically, especially with regard to its relationship with the formal sciences. Since the very beginning of the intellectual movement in the mid-second century AH/eighth century AD, Muslim philosophers paid attention to the classification of sciences. In this article, we examine the most important primary sources on science classification in the first phase of the history of science in the Islamic world, that is, from the mid-second/eighth century to the fifth/eleventh century, with an emphasis on Fārābi’s works. Using the techniques of “conceptual history”, we trace the concept of architecture in the sources—regardless of its different manifestations as in words, terms, or systems of classification -̶ to identify its position in relation to other sciences. For this purpose, after a brief historical survey and introducing our sources that are six primary books written in the first Islamic centuries we observe the different manifestations of the concept of architecture. The most straightforward word in the conceptual field of architecture found in the sources is ṣināʿat al-bināʾ (the art/craft of building). This term mostly appears in Fārābi’s and Ikhwān al-Ṣafā’s works in the field of civil practical arts/crafts in relation to other sciences and arts/crafts. Fārābi also addresses another art/craft in the conceptual field of architecture as ṣināʿat al-riʾāsat al-bināʾ and describes its relation to ṣināʿa al-bināʾ. Some layers and parts of architecture are also found in sciences such as the al-ʿilm al-ḥiyal, al-ʿilm al-masāḥah, and al-ʿilm al-naql al-miyāh. After Ikhwān, consideration of arts/crafts including architecture gradually declined in the works of Muslim philosophers.
کلیدواژه‌های انگلیسی مقاله معماری اسلامی, صناعت معماری, تاریخ مفهومی معماری, طبقه‌بندی علوم, سده‌های نخست اسلامی, فارابی
نویسندگان مقاله مهرداد قیومی بیدهندی |
دانشگاه شهید بهشتی

روح‌اله مجتهدزاده |


نشانی اینترنتی https://jias.kashanu.ac.ir/article_111799_908fc40dd75cdc1abdb9f306bf9eced3.pdf
فایل مقاله فایلی برای مقاله ذخیره نشده است
کد مقاله (doi)
زبان مقاله منتشر شده fa
موضوعات مقاله منتشر شده
نوع مقاله منتشر شده
برگشت به: صفحه اول پایگاه   |   نسخه مرتبط   |   نشریه مرتبط   |   فهرست نشریات